Haile Gebrselassie die na iedere overwinning een handgebaar richting zijn geboortedorp maakte, hoogspringer Gianmarco Tamberi die bij ieder kampioenschap aantreedt met een halve baard of Michael Jordan die onder zijn outfit van de Chicago Bulls steeds zijn ‘lucky shorts’ van de University of North Carolina droeg. En dan nog maar te zwijgen over Rafael Nadal: de tennisser die zijn flesjes zeer nauwkeurig plaatst, nooit de baseline raakt als hij de baan betreedt en aan zijn short trekt en zijn neus aanraakt voor elke opslag.
Placebo
Om maar te zeggen: sport en rituelen zijn nauw met elkaar verbonden. Het oogt allemaal misschien wat vreemd, maar achter al die bizarre taferelen schuilt een hele psychologie. “Rituelen vloeien vaak voort uit geloof en bijgeloof”, legt Frans Folkvord, sportpsycholoog en professor aan de Universiteit van Tilburg, uit. “Hoe ver je daarin gaat, hangt vaak samen met religie. Maar rituelen kunnen dus ook voor zelfvertrouwen en een gevoel van zekerheid zorgen.”
En dan is het niet vreemd dat ze ook door sporters worden toegepast. “Een wedstrijd brengt vaak een vorm van zenuwen en spanning met zich mee”, gaat Folkvord verder. “Je wordt weggehaald uit de veilige context van een training en weet niet wat er exact gaat gebeuren. Dat kan voor een gevoel van angst en onzekerheid zorgen.” Een gevoel dat alleen maar versterkt wordt als je té veel focust op die onzekere omstandigheden. “Vergelijk het met iemand die bang is voor een spin”, licht Folkvord toe. “Ook al is ze vaak niet bedreigend, ze zorgt bij veel mensen wel voor nare of enge gedachten. Wanneer je die gedachten gaat visualiseren of er extra aandacht aan schenkt, dan maak je die negatieve gedachten in je hoofd alleen maar groter. Het resultaat? Je wordt steeds angstiger. Met rituelen kan je bewust de aandacht afleiden.” Zowel bij de spin als bij een sportieve uitdaging.
Voor iedere wedstrijd dezelfde maaltijd eten of bij een marathon dezelfde kleren dragen? “Die handelingen ansich hebben geen enkele invloed op je prestatie, maar omdat ze goed en veilig aanvoelen, kunnen ze wel een placebo-effect hebben”, zegt Folkvord. En zo worden ze een vorm van mentale brandstof. “Rituelen zorgen voor concentratie. Je komt als het ware in een andere dimensie terecht, waarin het makkelijker is om je focus te behouden.” Al kunnen bepaalde handelingen ook een positieve fysieke impact hebben. “Voor een wedstrijd staat je lichaam onder spanning. Op die manier probeert je lichaam je voor te bereiden op een ‘gevaarlijke’ – in dit geval onbekende – situatie. Door intensief te bewegen – een beetje springen, dansen op muziek… – kan je de eerste zenuwen weghalen en ontspannen aan de wedstrijd beginnen.”
(…)
Lees het volledige verhaal in de nieuwe RunningBE!
RunningBE is verkrijgbaar in de winkel of online te bestellen via onze webshop. Je kunt RunningBE-magazine ook digitaal lezen via Blendle.nl