Voor (halve)marathonlopers die zichzelf dat ene doel hebben gesteld, is het soms moeilijk te geloven dat de finishlijn nog steeds in zicht blijft als ze in de voorbereiding een keertje extra in de zetel zijn blijven zitten. Als je te weinig aandacht schenkt aan je mentale herstel, dan liggen overbelasting, blessures en motivatieproblemen op de loer. Hoogleraar arbeids- en sportpsychologie Jan de Jonge breekt een lans om mentaal herstel een prominente plek te geven in het leven van een sporter.
De Jonge refereert daarbij graag aan een uitspraak van de vermaarde atletiektrainer Henk Kraaijenhof: ‘Amateurs denken in training en professionals in herstel’. Herstel is de spiegel van je arbeid. Als jij de hele dag hard werkt, moet je wel goed herstellen. Een recreant moet dus ook herstellen. Daar zit de kracht van training: je traint en dan wordt je lichaam moe. Voldoende herstel zorgt dat je later beter kan presteren. Dat is in het normale werk niet anders.
Lees ook: 7 mentaal herkenbare momenten tijdens de marathon?
Wat is mentaal herstel?
Mentaal herstel is voor veel mensen nog onbekend terrein. Dus first things first. Wat is het eigenlijk? “Mentaal herstel heeft vooral te maken met wat wij noemen ‘psychologische loskoppeling’. Dus dat je mentaal loskomt van de sport”, legt de Jonge uit. “Normaal doe je dat met name fysiek, maar dat kan je ook mentaal doen, ofwel geestelijk en emotioneel.”
Hij verduidelijkt drie vormen van herstel met een makkelijk te onthouden ezelsbruggetje: ‘hoofd’, ‘hart’ en ‘hand’. “Hoofd staat voor geestelijk (cognitief), hart is emotie en hand is het fysieke. Op die drie dimensies zou je idealiter moeten herstellen. Herstel is zeker noodzakelijk als er sprake is van negatieve triggers door een conflict, een slechte wedstrijd of irritant publiek.
“Dan ben je opgeladen of hyper. Daar moet je los van zien te komen. Ook het mentale aspect bij veel sporten is een aandachtspunt: je bent gefocust en geconcentreerd op je techniek of het spel. Dat is mentaal heel erg vermoeiend. Dan moet je aan andere dingen denken dan die sport. Als je niet uitkijkt, houd je je voet op het gaspedaal, ook geestelijk, waardoor je eigenlijk blijft malen over die dingen waar je overdag mee bezig was.”
Sustained activation
“Dat noemen ze in de literatuur ook wel sustained activation, dat blijkt gewoon heel slecht te zijn voor je lichaam, je geest en je emotie. Dan stuiter je nog continu door en de volgende ochtend ben je niet goed uitgerust.” Het is daarom voor sporters en werknemers de kunst te herkennen welke van de drie componenten (hart, hoofd, hand) overheersend is geweest tijdens de inspanning.
“Aan het einde van de dag moet je kijken: hoe heb ik mij vandaag ingespannen? Als dat fysiek is geweest, moet je vooral op dat vlak loskoppelen. Bij een sporter is het evident dat je ’s avonds niet nog van alles moet doen wat fysieke inspanning vraagt. Ik heb tafeltennissers weleens gevraagd wat ze ’s avonds doen na een hele dag trainen: ‘Ja, dan slaan we nog een balletje’.”
“Eigenlijk is dat niet goed. Je moet daar afstand van nemen. Dat geldt ook voor het emotionele vlak. Als je iets emotioneels hebt meegemaakt wat negatief uitpakt, moet je daar ‘s avonds afstand van nemen. Dat doe je door erover te praten met je partner, een familielid of een vriend. Of als sporter met je coach. Het kan ook juist door andere activiteiten die weinig of geen beroep doen op je emoties, bijvoorbeeld in de tuin werken of wandelen.”
(…)
Lees het volledige artikel in de laatste editie van RunningBE-magazine Liever online lezen? Lees dan verder via Blendle.
RunningBE is verkrijgbaar in de winkel of online te bestellen via onze webshop. Je kunt RunningBE-magazine ook digitaal lezen via Blendle.