Meer dan 2500 jaar eerder zette een Griekse boodschapper vanop dezelfde plek (Marathon) aan richting Athene, ongeveer 40 km verderop. Met zijn laatste ademteug verkondigde hij de overwinning op de Perzen, waarna hij dood neerzeeg. Zo wil althans de legende. Maar klopt die wel?
Legendarische veldslag
Even de geschiedenis induiken. In 490 voor Christus gold het Perzische Rijk als wereldmacht. Maar koning Darius wilde nóg meer macht voor de Perzen en stuurde een oorlogsvloot richting de jonge stadstaat Athene. Op de vlakte van Marathon kwam het tot een treffen. Ondanks hun numerieke overmacht dolven de Perzen het onderspit. Weetje: marathon betekent ‘venkel’ in het Grieks, de plant groeide in overvloed op het strijdveld.
Voor de Atheners groeide de slag uit tot een symbool. “Vergelijk het met de Wereldoorlogen”, zegt Tom Gheldof, historicus bij de onderzoeksgroep Oudheid van de KU Leuven en zelf marathonloper. “Zoals Britse scholen nog altijd Ieper bezoeken, bleef Marathon nazinderen in de Griekse wereld. De veldslag werd afgebeeld in de beschilderde zuilengang van de Atheense agora en er werden theaterstukken over geschreven. Voorouders die bij Marathon vochten, golden als verdedigers van de vrijheid.”
Lees ook: Charlotte Sieben: ‘Ik loop puur voor mezelf’ – RunningBE
Heldhaftigheid
Een voorbeeld van hun heldhaftigheid vind ik verderop. Na een stuk steenweg sla ik linksaf, het platteland in, tot bij een heuvel. Het tafereel oogt haast idyllisch: een ronde aarden wal, omgeven door duizenden grijze affodillen die zachtjes wiegen in de wind. In deze tumulus liggen de Atheners begraven die tijdens de strijd onder een spervuur van Perzische pijlen terechtkwamen. De Perzen waren begenadigde schutters: volgens de overlevering konden hun pijlen de zon verduisteren.
Na de strijd marcheerden de overwinnaars haastig richting Athene, dat zonder verdediging was achtergebleven. Ze wilden de verslagen Perzische vloot voor zijn. Misschien ligt daar een eerste kiem van de marathonmythe.
De eerste ultraloper
De tweede aanwijzing vinden we bij de Griekse geschiedschrijver Herodotus. 30 jaar na de slag beschreef hij een boodschapper, Pheidippides. Alleen liep die volgens Herodotus niet van Marathon naar Athene. Wel naar Sparta, vóór de slag, om hulp te vragen. Een tocht van meer dan 240 km, die hij in minder dan twee dagen afhaspelde. De Spartanen weigerden, waarna Pheidippides terugkeerde met het slechte nieuws. De moderne ultraloop Spartathlon volgt eenzelfde traject.
Hoe geloofwaardig is dat verhaal? “Het staat vast dat zulke lopers bestonden”, zegt Gheldof. “De hemerodromoi – letterlijk daglopers – waren de eerste ultralopers: professionele boodschappers die over lange afstanden berichten overbrachten.”
Voorzichtigheid
Tegelijk lezen we Herodotus best met enige voorzichtigheid. “Herodotus verzamelde verhalen uit allerlei hoeken en niet altijd uit eerste hand. De verhalen hadden ook een duidelijke mythische component. Zo beschrijft hij hoe Pheidippides onderweg in een visioen de god Pan ontmoet. Met een moderne blik kan je het vergelijken met ultralopers die tijdens extreme races hallucineren door slaapgebrek.” Hoe dan ook: Herodotus heeft het niet over een dodelijke loop van Marathon naar Athene.t
Stadionrace
De marathonloper verscheen pas eeuwen later ten tonele. De Griekse schrijver Plutarchus vermeldde hem als eerste, meer dan 500 jaar na de slag. Hij beschreef een soldaat die van Marathon naar Athene rende, “met zijn harnas nog warm van de strijd.” Aangekomen kon hij met z’n laatste adem nog net uitbrengen: “Wees blij, we hebben gewonnen!” Bij Plutarchus heette de boodschapper Thersippos of Eukles. Een eeuw later dook het verhaal opnieuw op, bij de schrijver Lucianus. Die had het wel over Philippides, een variant op Pheidippides.
(…)
Lees het volledige artikel in de laatste editie van RunningBE-magazine Liever online lezen? Lees dan verder via Blendle.
RunningBE is verkrijgbaar in de winkel of online te bestellen via onze webshop. Je kunt RunningBE-magazine ook digitaal lezen via Blendle.