In 1991 waagt Michael Joyner zich aan een berekening. De Amerikaanse inspanningsfysioloog van de Mayo Clinic vraagt zich af hoe snel een mens theoretisch gezien een marathon zou kunnen lopen. Daarvoor combineert hij drie fysiologische extremen: de hoogst gemeten VO2max, de hoogste lactaatdrempel en de beste loopeconomie.
Stel dat al die uitzonderlijke kenmerken ooit samenkomen in één atleet, zo becijfert Joyner, dan kan die supermens een marathon lopen in 1:57:58. Op dat moment staat het record bij de mannen op 2:06:50. Zijn berekening lijkt sciencefiction. Maar sindsdien knabbelden atleten meer dan 7minuten van het record. 35 jaar na datum komt Sawe akelig dicht bij die ultieme menselijke grens.
Durability
Wannes Swinnen, onderzoeker naar menselijke beweging aan de UGent en KU Leuven, wijst op een factor die Joyner nog niet kende: durability, het vermogen om onder vermoeidheid efficiënt te blijven lopen.
“Loopeconomie verslechtert naarmate een marathon vordert — door spierschade, energietekort of oververhitting. Sommige atleten verliezen minder van hun kwaliteiten dan anderen.” Tegelijk relativeert hij de berekening. “Iemand met een extreme VO2max is vaak niet de meest economische loper. Het is een afweging, moeilijk te combineren in één atleet.”
Lees ook: Dit zijn de wereldrecords op de marathon en waar ze dit najaar kunnen sneuvelen – RunningBE
Schoenen
Geen enkele recente innovatie veranderde de marathontijden zo ingrijpend als de superschoen, de lichte schoen met veerkrachtig polymeerschuim en een koolstofvezelplaat. Onafhankelijke studies tonen aan dat die de loopeconomie van elitelopers met 2 tot 4% verbetert, een winst die zich vertaalt in ongeveer 1 tot 2% snellere tijden. Concreet ligt de tijdswinst volgens de studies op 79 tot 91 seconden.
Koen Naert, voormalig Europees marathonkampioen, hoeft niet overtuigd te worden. “Ik sukkelde lang met mijn achillespezen. Door hun zachtere demping is de spierbelasting een stuk kleiner. Mijn benen zijn na een zware training niet meer volledig naar de kloten. De schoenen hebben mijn carrière verlengd.” Toch stoort hij zich aan de algemene perceptie. “Mensen denken dat we alleen dankzij de schoenen 3 minuten sneller lopen. Maar om vandaag bij de wereldtop te blijven, moet ik veel harder trainen dan vroeger.”
Halve marathontijden
Ex-topatleet Michel Butter, nu coach en sportief directeur van de NN Marathon Rotterdam, kijkt vooral naar de onderliggende afstanden als voorspeller voor hoe snel het kan. “Toen Kipchoge in 2019 onder de 2 uur dook, weliswaar in een officieuze setting, riep iedereen dat het officiële record snel zou volgen”, zegt hij. “Maar een belangrijke fysiologische voorwaarde was toen niet vervuld: de tijden op de halve marathon stagneerden. Je kunt niet comfortabel halverwege doorkomen in 59:30 als je PR op een halve marathon 59:00 is.”
Die voorwaarde is er nu wel. Yomif Kejelcha, nummer twee in Londen met een tijd van 2:00:28, heeft met 56:51 onlangs het wereldrecord op de halve marathon verbeterd. Sawe heeft een persoonlijk record van 58:05. “Zij kunnen comfortabel doorkomen op 59:30.” Butter acht een eindtijd van 1u57 mogelijk in de toekomst. Sawe zelf zei dat 1u58 mogelijk is.
Lees ook: De cijfers achter het wereldrecord op de halve marathon van Yomif Kejelcha – RunningBE
Vrouwen
Bij de vrouwen ligt dat scenario nog verder weg. Ruth Chepngetich dook in 2024 als eerste onder de 2u10, al hangt daar een dopinggeurtje rond. “De vrouwen kennen niet diezelfde ontwikkeling op de halve marathon”, zegt Butter. “Het wereldrecord is 1:02:52. Daarmee loop je misschien een krappe 2u10 op de marathon. Meer vrouwen moeten op de halve onder 63 of zelfs 62 minuten duiken om dat marathonrecord te laten opschuiven.”
Intussen blijft die rekensom uit 1991 nog altijd overeind als ijkpunt: 1:57:58. Voorlopig blijft de mens daar nog net boven. De limiet ligt dus niet oneindig ver meer weg, maar wel nog ver genoeg om atleten, wetenschappers en schoenontwerpers nog enkele jaren wakker te laten liggen.
(…)
Lees het volledige artikel in de laatste editie van RunningBE-magazine Liever online lezen? Lees dan verder via Blendle.
RunningBE is verkrijgbaar in de winkel of online te bestellen via onze webshop.